De grootste 5 vliegrampen in de geschiedenis

Het ongeluk met de Airbus A330-200 van Air France (vlucht AF 447, onderweg van Rio de Janeiro naar Parijs) op 1 juni 2009 bracht de luchtvaartwereld weer in beroering. Een kleine twee weken eerder was het ook raak op het Indonesische Java, in de buurt van Magetan. Op 20 mei 2009 stortte daar een C-130 Hercules van de Indonesische luchtmacht neer. Desalniettemin is vliegen nog altijd een van de veiligste vormen van vervoer. Er vallen vele malen minder slachtoffers dan in het autoverkeer.

Vliegtuig is een van de veiligste transportmiddelen

Vliegtuigongelukken vallen echter veel meer op, omdat het vaak om grote aantallen slachtoffers tegelijkertijd gaat. Jaarlijks doen zich gemiddeld minder dan tien vliegtuigongelukken voor in de hele wereld. Dat is een fractie van het aantal vliegbewegingen per jaar. Bij die ongelukken vallen ook niet eens altijd dodelijke slachtoffers. Zoals bij de in het oog springende noodlanding van de Airbus A320-214 van US Airways (vlucht UA 1549, onderweg van New York naar Seattle) midden in de Hudson River nabij luchthaven La Guardia in New York. Bij deze escapade op 15 januari 2009 konden alle 155 inzittenden het navertellen.

Hieronder een top 5 van de grootste luchtvaartrampen in de geschiedenis:

Historische vliegtuigramp op het Canarische eiland Tenerife (27 maart 1977)

De KLM heeft nog altijd de grootste luchtvaartramp in de geschiedenis op haar geweten, los van de aanslagen op 11 september 2001. Op 27 maart 1977 botste een KLM Boeing 747-206B (vlucht KL 4805, onderweg van Tenerife, via Gran Canaria, naar Amsterdam) in volle vaart op een Pan Am Boeing 747-121 (vlucht PA 1736). Beide toestellen hadden oorspronkelijk als eindbestemming Las Palmas de Gran Canaria. Echter door een bommelding moest er worden uitgeweken naar vliegveld Los Rodeos, in het noorden van Tenerife. De Pan Am vlucht kwam oorspronkelijk uit Los Angeles (275 passagiers) en had onderweg nog passagiers in New York (103 passagiers) opgepikt. Op Tenerife kwamen daar nog twee Pan Am personeelsleden bij. De Amerikaanse passagiers waren op weg naar een cruise rondom de Middellandse Zee.

's Middags omstreeks 15.00 uur werd Las Palmas weer vrijgegeven. De KLM Boeing mocht eerder vertrekken dan het Pan Am-toestel. Los Rodeos was, zoals vaker, die dag vrij mistig. Daarnaast heerste er chaos, vliegschema's raakten in de war en bemanning en passagiers verlangden naar hun eindbestemming. Kort gezegd zijn miscommunicatie en een ongeduldige KLM-gezagvoerder de grootste oorzaken van de ramp. Onderzoekers hebben aangevoerd dat gezagvoerder Jacob Veldhuyzen van Zanten de instructies van de verkeerstoren verkeerd had begrepen. En als gevolg daarvan in feite zonder officiële toestemming de start had ingezet. Feit is dat door de mist zowel de verkeerstoren beide vliegtuigen niet zag, maar ook het KLM-toestel zag niet dat het Pan Am-toestel nog aan het taxiën was op de start- en landingsbaan.

Toen de KLM-cockpit doorkreeg dat de Pan Am Boeing nog op de startbaan taxiede, had de aanvangssnelheid reeds het “point of no return” bereikt. De Pan Am-cockpit probeerde zo snel mogelijk van de baan af te komen, terwijl de KLM-cockpit zo scherp mogelijk optrok, maar de achterkant raakte de startbaan. Het KLM-toestel was net volgetankt en daardoor te zwaar beladen. Een ramp was niet meer te voorkomen. De voorkant van het KLM-toestel wipte nog net over de Pan Am Boeing heen, maar de lager hangende motoren trokken bij het opstijgen de bovenkant van het Pan-Am toestel eraf. 150 meter verderop stortte het KLM-toestel vervolgens neer. Alle 248 inzittenden van de KLM Boeing kwamen om, terwijl 335 van de 396 inzittenden (inclusief bemanning) van de Pan Am Boeing omkwamen. In totaal 583 dodelijke slachtoffers. Deze vliegramp heeft een groot aantal positieve veranderingen tot gevolg gehad op het gebied van cockpitprocedures, communicatiestandaarden en apparatuur. Ook werd er op Tenerife een tweede vliegveld, in het zuiden, aangelegd.

Op 27 maart 2007 is de ramp herdacht. Ter nagedachtenis is een monument onthuld: “Stairway to heaven.” Op de Amsterdamse begraafplaats Westgaarde is ook een Tenerife-gedenkmonument te vinden.

Lockerbie en Iran Air

Naast 1977 en 2001, gelden 1985, 1988 en 1996 als de jaren waarin vliegtuigongelukken de meeste dodelijke slachtoffers hebben veroorzaakt. Het jaar 1988 springt er extra uit, omdat toen de Lockerbie-aanslag plaatsvond. Hier was ook een Pan Am Boeing 747 (vlucht PA 103, onderweg van Frankfurt naar New York, via Londen) bij betrokken. Naast de 259 inzittenden kwamen ook 11 mensen op de grond om.

Een half jaar eerder, op 3 juli 1985, werd een Airbus A300-B2 van Iran Air (vlucht IR 655, onderweg van Teheran naar Dubai) door de Amerikaanse kruiser USS Vincennes uit de lucht geschoten. De Amerikanen beweren dat zij het toestel hadden aangezien voor een F-14 onderscheppingsjager met aanvalsplannen. Alle 290 inzittenden kwamen om. Hadden beide gebeurtenissen met elkaar te maken? De hele waarheid bij zowel de Lockerbie-aanslag als de Iran Air-aanval is nooit boven tafel gekomen, ook al heeft de Libische regering uiteindelijk de verantwoordelijkheid voor de Lockerbie-aanslag erkend.

De andere vier grootste ongelukken

Deze twee zaken komen echter niet in de top 5 voor. Wel komen daarin de jaren 1985 en 1996 voor:

• Op 12 augustus 1985 botst vlucht JAL 123, een Boeing 747-SR46 van Japan Airlines, tegen de berg Takamagahara, zo’n 100 kilometer boven Tokio. Wonder boven wonder, overleefden vier passagiers het ongeluk. Maar liefst 520 inzittenden kwamen om. Een deel van de slachtoffers is te wijten aan het feit dat hulp pas na zo’n tien uur op gang kwam op de bijna 2000 meter hoge berg. Het ongeluk vond ook ’s avonds in het donker plaats. In de luchtvaartgeschiedenis is dit de grootste ramp waarbij één toestel betrokken is.
• Op 12 november 1996 botste boven het Indiase dorpje Charkhi Dadri een Boeing 747-168B van Saudi Arabian Airlines (vlucht SV 763) op een Iljoesjin II-76 van Air Kazakhstan (vlucht 9Y 1907). Het totale aantal doden bedroeg 349.
• Even na de tussenstop in Parijs barstte de romp van een Turkish Airlines DC-10. Vlucht THY 981 was onderweg van Istanbul naar Londen. Bij dit ongeluk op 3 maart 1974 kwamen 346 mensen om.
• Op 23 juni 1985 ontplofte een bom aan boord van Air India-vlucht 182. De Boeing 747-237B was onderweg van Montréal naar Bombay. De ontploffing, boven het zuiden van Ierland, maakte 329 slachtoffers. De hoofdverdachten waren Sikhs. Uiteindelijk is de in Vancouver wonende Indiër Inderjit Singh Reyat voor de aanslag veroordeeld. Zijn koffer bevond zich in het vliegtuig, maar zelf wist hij op slinkse wijze achter te blijven. Deze aanslag was te zien als vergelding voor de aanval op de Gouden Tempel, het centrum van het Sikhisme, in Amritsar op 6 juni 1984.