RanstadRail, een grootschalig Lightrailproject

De RandstadRail is een lightrailverbinding tussen de stedendriehoek Den Haag, Zoetermeer en Rotterdam. Deze verbinding is ontstaan door een koppeling van de Hofpleinlijn en de Zoetermeer stadslijn aan respectievelijk het Rotterdamse metronetwerk, en het Haagse tramnetwerk.

Het begin

In 1908 was de eerste elektrische trein een feit. Die begon bij het Hofplein in Rotterdam, toen nog in het centrum gelezen, en reed door tot aan station HS in Den Haag. Ook was er een zijtak naar Scheveningen, die zowel vanaf Den Haag HS als Rotterdam Hofplein rechtstreeks te bereiken was. De splitsing bevond zich op de grens van Voorburg en Den Haag, bij de boog waar tegenwoordig het CBS zich bevindt. Door het comfort en gemak van de treinverbinding, en het gunstige belastingklimaat, begonnen veel welgestelde Rotterdamse burgers naar Voorburg en Wassenaar te trekken, die hun bloei dus ook mede aan de Hofpleinlijn te danken hadden. Aan deze gunstige groei kwam door de oorlogsjaren een einde. De trein kon niet meer naar Scheveningen rijden, en de rechtstreekse verbinding van Wassenaar naar Rotterdam werd te laat heropend, waardoor de forensen massaal op de auto overstapte. Daaruit besloot de NS de tak naar Scheveningen in 1953 te sluiten, omdat die onrendabel was. Wel heeft altijd het vermoeden bestaan dat de wens van Gemeente Den Haag om Mariahoeve te bouwen ook een flinke invloed in dat besluit heeft gehad. Na de jaren 50 heeft de NS al meerdere malen gedreigd de rest van de Hofpleinlijn ook te sluiten, maar met behulp van de overheid, waaronder ook de Gemeente Pijnacker, is dat er niet van gekomen.

Zoetermeer Stadslijn

In 1977 is er zelfs een zijtak gekomen naar Zoetermeer. Die stad was op dat moment in opkomst, waar veel Haagse gezinnen naar toe vertrokken. Omdat ze veelal in Den Haag bleven werken, zijn er allerlei alternatieven bedacht om Zoetermeer met OV te ontsluiten, buiten de bestaande NS stations die ongunstig gelegen waren ten opzichte van de bebouwing. Oorspronkelijk werd gedacht aan een sneltram geëxploiteerd door de HTM, maar al spoedig werd besloten dat de NS een ringlijn aanlegde door de stad. Op die manier kreeg elke wijk een NS station, en was enigszins vergelijkbaar met de S-Bahn in Duitsland. In de volksmond werd de lijn “De Sprinter” genoemd, vernoemd naar het type trein wat speciaal voor deze metroachtige treinverbinding werd ontworpen. Toch kwam er vrij snel de klad erin. De lijn kreeg een slechte naam vanwege de vele zwartrijders en andere criminele zaken. Ook draaiden deze verbinding net als de Hofpleinlijn vooral op forenzen, terwijl de NS zich vooral op het langeafstandsvervoer wil richten. De Zoetermeer stadslijn en de Hofpleinlijn werden door de NS aangewezen als onrendabele lijnen.

Het begin van RandstadRail

Toen is aan het einde van de jaren ’80 een rapport gekomen over RandstadRail. Vele rapporten en voorstellen hebben het licht gezien, waarin onder andere Tram 1 van de HTM verlegd zou worden via de Plaspoelpolder, en een zijtak van de Hofpleinlijn van Rodenrijs naar Berkel en Bergschenhoek, parallel aan de HSL-Zuid, genaamd “Poot van Berkel”. Ook verbindingen tussen Zoetermeer en Pijnacker, en metrotunnels naar Scheveningen-Haven, Scheveningen Bad, en zelfs Loosduinen is geopperd. Wel is de essentie altijd geweest om de Hofpleinlijn en Zoetermeer Stadslijn te vertrammen. In het begin van deze eeuw heeft de NS aangegeven van deze lijnen af te willen. Toen is men ook met een definitief voorstel gekomen. De doortrekking van de Hofpleinlijn naar Scheveningen is niet meer doorgegaan als metrolijn. Ook is de directe railverbinding van Zoetermeer naar Rotterdam vanwege het te kleine vervoervolume niet doorgegaan. Wel is besloten om de Zoetermeerlijn als tram te koppelen aan het tramnetwerk van de Haagse HTM, en de Hofpleinlijn te koppelen aan het metronetwerk van de Rotterdamse RET. Ook is er een zogenaamde Zo-Ro buslijn ingepland, die via een vrije busbaan van Zoetermeer naar station Rodenrijs rijdt. Daar sluit de bus aan op de metro naar Rotterdam.

De bouw

In Den Haag is de infrastructuur van tramlijn 3 aangepast, om met de bredere voertuigen van RandstadRail door te rijden. Tram 3 werd van de smalle binnenstad verlegd naar de tramtunnel onder het centrum van Den Haag. Ook de route van tramlijn 6 is aangepast, en door de Apeldoornselaan is nieuw spoor aangelegd, zodat RandstadRail niet door de krappe Paul Krugerlaan of Hobbemastraat hoeft. Hierdoor zijn de reizigers van tramlijn 6 sneller in het centrum. Verder is er bij Ternoot, een nieuwe verbinding aangelegd door de Prinses Beatrixlaan, in het Bezuidenhout. Die loopt door een viaduct, wat de Netkous wordt genoemd. Ook in Zoetermeer is er nieuw spoor aangelegd. Net na station Seghweart, is er een zijtak naar de wijk Oosterheem, de Oosterheemlijn genoemd. Dit tracé heeft 3 stations gekregen. Ook in Rotterdam is er volop aan infrastructuur gewerkt. Door de deelgemeente Noord is een boortunnel aangelegd, met een station Blijdorp aan de Statenweg. Hierdoor hoeven reizigers niet meer van het onpraktische station Hofplein meer gebruikmaken, maar kan er direct doorgereisd worden naar Rotterdam Centraal, en het Rotterdamse centrum en Rotterdam-Zuid. Het viaduct naar Hofplein wordt hiermee overbodig. Door de verschillende voertuigen moeten de perrons waarop zowel de Rotterdamse metro als de Haagse tram rijdt, in twee verschillende hoogtes worden gebracht. Dit is vergelijkbaar met de situatie in Amstelveen. In juni 2006 is de exploitatie door de NS gestopt. Er zouden drie maanden nodig zijn om de lijn volledig om te kunnen bouwen. Door de hitte en andere tegenslagen is de start uitgesteld.

Exploitatie

Wel kon op 10 September 2006 begonnen worden met rijden tussen Rotterdam Hofplein en Nootdorp. 29 Oktober 2006 is ook RandstadRail 4 begonnen tussen halte Javalaan in Zoetermeer, en Monstersestraat in Den Haag. Deze exploitatie had veel storingen, en zelfs 2 ontsporingen bij Centraal Station in Den Haag. Dit bleek later vanwege slijtage aan de sporen. Op 12 November 2006 is ook het gedeelte van de Erasmuslijn tot Den Haag CS in gebruik genomen. Ook de RET had last van storingen op het Haagse gedeelte, dat ze zelfs reizigers een week gratis hebben laten vervoeren. Maar op 29 November zijn in een half uur tijd 2 voertuigen ontspoord. Bij de halte Ternoot is een HTM voertuig ontspoord, en bij het Forepark een RET voertuig. Bij die laatste vielen zelfs gewonden. Daarop is RandstadRail 4 in zijn geheel stilgelegd, en de RR Erasmuslijn mocht blijven rijden van Hofplein tot Nootdorp. Het voertuig van de RET is ontspoord vanwege een defecte wissel, en de ontsporing bij Ternoot vanwege de te schuine spoorligging. In 2007 zijn de stadstrajecten van RandstadRail 3 en RandstadRail 4 in gebruik genomen. Hierdoor werd tramlijn 6 ingekort tot Castricumplein, en is RandstadRail 4 gaan aantakken op bussen uit het Westland. Later is er een overstapstation bij Leyenburg geopend, waar de bussen uit het Westland eindigde, en tramlijn 6 ook zijn eindpunt kreeg, die nodig bleef voor de verbinding met de Haagse Markt. In September is de RR Erasmuslijn weer volledig gaan rijden, en in oktober zijn de trams van de HTM weer naar Zoetermeer gaan rijden. Ondanks dat er nog storingen voorkwamen, loopt de exploitatie redelijk. De trams rijden niet stipt op tijd, maar ze rijden in een hogere frequentie als de sprinters. Wel zitten de trams in de ochtendspits vaak overvol. Toch is het aantal reizigers tussen Den Haag en Zoetermeer gegroeit. Waar de sprinter dagelijks 17.000 reizigers trok, de HTM trekt 27.000 reizigers. Wel moet daarbij vermeld worden dat de sprinter geen tak naar Oosterheem had, en ook geen haltes in Leidschenveen. Wel valt het te verwachten dat het aantal reizigers verder groeit, door de groei van de nieuwbouwwijken en door de frequentieverhoging op alle 3 de lijnen.

Toekomst

In 2009 moet de RR Erasmuslijn aan het Rotterdamse metronet gekoppeld worden, en zal station Hofplein sluiten. Ook zal er een bus komen van Zoetermeer naar station Rodenrijs, waar aangetakt kan worden op de RR Erasmuslijn.

Ook wordt RandstadRail 4 doorgetrokken door het van Tuylpark naar het toekomstige station aan de A12, op de grens van Zoetermeer en Bleijswijk. Mogelijk kan die lijn doorgetrokken worden richting Rotterdam, maar dat staat nog niet vast. Ook komen er nieuwe stations in de Rotterdamse regio, Berkel-Westpolder, Meijersplein en Blijdorp. Ook de Centraal Stations van Den Haag en Rotterdam worden verbouwd.

In Den Haag bestaan ook plannen om de tramlijnen 1, 9, en 11 om te bouwen tot RandstadRail. Mogelijk rijden de lijnen 1 en 11 dan door de Binckhorst. Ook zijn er proeven om de zeer drukke tramlijn 2 met RandstadRail voertuigen te laten rijden.
Verder zijn er minder concrete plannen om de Erasmuslijn door te trekken naar Scheveningen, maar de haalbaarheid lijkt nihil. Ook een tram van Zoetermeer naar Rotterdam zal technisch lastig haalbaar zijn. Toch is lightrail heel up and coming in Nederland, dus de mogelijkheden voor de toekomst zijn zeker aanwezig