Voortzetting aanleg Noord-Zuidlijn een historische fout

De Amsterdamse gemeenteraad besloot op 1 juli 2009 om de Noord-Zuidlijn af te bouwen. Alleen de SP stemde tegen. Na het aftreden van wethouder Tjeerd Herrema heeft Hans Gerson het stokje qua verantwoordelijkheid voor de Noord-Zuidlijn overgenomen. Gerson noemde het besluit van de gemeenteraad "historisch." Er kan eerder over een historische fout worden gesproken. De Amsterdamse bestuurders hebben blijkbaar niets van de gemaakte fouten uit het verleden geleerd. In het artikel "Advies Noord-Zuidlijn van Commissie Veerman gemiste kans" kwam al naar voren dat er nauwelijks overtuigend is gekeken naar stoppen dan wel alternatieven voor de Noord-Zuidlijn. Bovendien bleek duidelijk dat de gemeente Amsterdam bij het oorspronkelijke aanlegbesluit op 9 oktober 2002 nooit een kosten-batenanalyse van de Noord-Zuidlijn heeft gemaakt. Niets minder dan een kwalijke zaak, zeker bij een miljardenproject als deze.

Noord-Zuidlijn is Amsterdam boven de pet gegroeid

Tjeerd Herrema zei bij zijn aftreden als wethouder dat de aanleg van de Noord-Zuidlijn Amsterdam financieel boven de pet is gegroeid. "De consequenties en gevolgen voor de gemeentelijke begroting zijn bijna niet meer te dragen. Voor mij is de grens van mijn politieke verantwoordelijkheid bereikt," meldde hij op 19 februari 2009 in een persverklaring. Op dat moment moest hij wederom een overschrijding van de bouwkosten van EUR 290 miljoen bekendmaken, terwijl het tot tenminste 2017 zou duren voordat de Noord-Zuidlijn klaar zou zijn. Tussenstand bouwkosten: EUR 2,4 miljard, al bijna EUR 1 miljard hoger dan de oorspronkelijk begrote EUR 1,46 miljard van voormalig wethouder Geert Dales.

Financiële onderbouwing blijft zwak

Na het rapport van de Commissie Veerman weten we nu dat een nieuwe kostenraming uitwees dat de bouw van de Noord-Zuidlijn uit gaat komen op maximaal EUR 3,1 miljard, maar liefst 2,12x hoger dan de oorspronkelijke begroting. Binnen een half jaar is er dus zo'n EUR 1 miljard extra aan de rekening toegevoegd. Volgens de Commissie Veerman is die raming 95% zeker. En wie zegt dat deze inschatting goed is. Op basis van deze bedragen mag je je afvragen of de gemeenteraad destijds niet ernstig heeft gedwaald. Er is immers een besluit genomen terwijl niet alle feiten bekend waren.

Bovendien is het onduidelijk waar dat extra geld vandaan moet komen. Door de kredietcrisis en tegenvallende grondverkopen kampt de gemeente Amsterdam al met begrotingsproblemen. De Commissie Veerman adviseerde de gemeente Amsterdam om een extra beroep te doen op de rijksoverheid. Vervolgens heeft de gemeenteraad op 1 juli 2009 een motie aangenomen om het college van burgemeesters en wethouders naar hogere overheden (Stadsregio, provincie en regering) te laten stappen voor extra geld. Het belang van de Noord-Zuidlijn, die Amsterdam-Noord met de Zuidas moet verbinden, zou de gemeentegrenzen overschrijden, omdat het een bijdrage zou leveren aan de verbetering van de bereikbaarheid in de Randstad.

Rijksoverheid niet bereidt tot extra steun

En dat terwijl zowel de provincie Noord-Holland als de rijksoverheid beide zijn geconfronteerd met "interne" financiële uitdagingen. Eerder gaf minister Camiel Eurlings van Verkeer en Waterstaat, de Tweede Kamer en staatssecretaris Tineke Huizinga van Verkeer al aan niet bereid te zijn om extra geld te stoppen in de Noord-Zuidlijn. De vraag is natuurlijk hoe hard die woorden zijn, maar ze waren in ieder geval bekend voordat de Commissie Veerman haar rapport publiceerde en de gemeenteraad vervolgens het voortgangsbesluit nam.

Bouw hervat

Halverwege juli 2009 hebben de aannemers de bouw- en graafwerkzaamheden hervat. Omwonenden houden hun hart vast. Veel bewoners van de Vijzelgracht gaven aan te willen vertrekken. Geoloog Piet Cleveringa, oud-medewerker van de Rijksgeologische dienst en nu mede-eigenaar van het bureau WMC Kwartair Consultants, gaf aan dat de bodem onder de stad veel grilliger is dan iedereen denkt. Volgens hem ontbreken op sommige plekken complete zandlagen, zoals in het gebied rondom het Centraal Station en het Natte Damrak. Het boren van de tunnelbuizen zou daardoor veel te risicovol zijn. Historici weten dat de gebouwen in deze zone in het verleden regelmatig zijn verzakt of zelfs met instortingsgevaar zijn geconfronteerd, zoals de oude Koopmansbeurs en de Beurs van Berlage in de beginjaren. Het laatste gebouw heeft tussen 1998 en 2004 reeds een nieuwe fundering gekregen. Hopelijk is dat voldoende.

Zie ook: Dossier Noord-Zuidlijn.