Wethouders blunderden bij aanleg Noord-Zuidlijn

De gemeente Amsterdam heeft van begin af aan de bouwtechniek overschat en de bouwkosten onderschat. Geert Dales, verantwoordelijk wethouder ten tijde van de beslissing op 9 oktober 2002, gaf in een interview bij het televisieprogramma Buitenhof (22 februari 2009) toe dat er bewust was gekozen voor een kostenoverschrijdingsmarge van slechts 4%.

Krappe post onvoorzien begroot bij Noord-Zuidlijn

Dit percentage refereert naar de zogenaamde post onvoorzien. Als er namelijk een hoger percentage was genomen, zoals toen ook al aannemelijk was, dan waren de kosten bij voorbaat al hoger ingeschaald door de aannemers. Daarnaast heeft de gemeente bij de aanbesteding van het project de kosten bewust te laag ingeschat. Dit bleek ook uit een reconstructie van NRC Handelsblad van 17 december 2008. Door deze lage inschatting was het een zekerheidje dat de aanleg continu met financiële tegenvallers te maken zou krijgen. De gemeente gebruikte namelijk veelvuldig stelposten. Dit is misschien gebruikelijk bij de verbouwing van een huis, maar niet in het geval van een miljardenproject. Dat is vragen om moeilijkheden.

De arrogantie droop van het interview af. Dales vond nog steeds dat hij geen fouten had gemaakt. En iedereen zal volgens hem de uiteindelijke kostenoverschrijding vergeten zijn als de Noord-Zuidlijn in 2017 gaat rijden. En dat is nog maar de vraag. Niet alleen het jaar 2017 staat ter discussie. Maar ook het optreden van de wethouders. In feite gaf Geert Dales niets minder aan dan dat hij heeft gelogen over de kostenraming van de Noord-Zuidlijn.

Tijdens de raadsvergadering op 9 oktober 2002 zei toenmalig wethouder Dales: “We gaan niet overschrijden.” Op de vraag van een raadslid of hij dat kon herhalen, zei Dales nogmaals: “We gaan niet overschrijden, we hebben de boel goed voor elkaar.” En dat terwijl het duidelijk was dat de Noord-Zuidlijn van start ging in een overspannen bouwmarkt en dat er grote risico’s waren. Niet voor niets wilde geen enkele verzekeringsmaatschappij de Noord-Zuidlijn bij de start verzekeren. Het feit dat het project, met alle risico’s van dien, toch van start ging is veelzeggend over het functioneren van de gemeenteraad, het college van burgemeester & wethouders, maar ook de ambtenaren. Collectief falen aldus.

Topman Royal Dutch Shell noemt krappe post onvoorzien onverantwoord

Geweldig aan de hiervoor genoemde NOVA-uitzending van 22 februari 2009 was dat na Geert Dales de huidige CEO van Royal Dutch Shell, Jeroen van der Veer, aan het woord kwam. Dit gesprek ging onder andere over leiding geven tijdens een crisis en investeren bij een lage olieprijs. Maar het gesprek haakte in het begin even in op de Noord-Zuidlijn. Bij een heel complex project, zoals de Noord-Zuidlijn, is een post onvoorzien van 4% veel te laag. Royal Dutch Shell, gewend aan projecten waar nog grotere bedragen in omgaan, neemt bij zulke complexe projecten eerder 25 tot 30% als post onvoorzien. “Krap en verantwoord gaan niet samen,” voegde Van der Veer daar aan toe. Interviewer Peter van Ingen herhaalde lachend: “Dus bij een complex project is krap altijd onverantwoord.” Daarop gaf Van der Veer, eveneens lachend, aan dat Royal Dutch Shell als bedrijf daar nu eenmaal zo tegen aan kijkt. Die opmerking kon de met-een-plaat-voor-de-kop-door-het-leven-gaande Dales in zijn zak steken.

Laakbare aanpak door Geert Dales en consorten

Het was een verbijsterende uitzending. Geert Dales gaf aan dat alle partijen verantwoordelijk waren. Alleen de SP trof geen blaam, want die stemde, zoals gebruikelijk, tegen. En gelijk hebben ze gekregen. Wethouder Frank Kohler (Groen Links) maakte de financieringsafspraak met het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Die afspraak hield in dat het Rijk een vast bedrag zou betalen en dat de gemeente verantwoordelijk was voor alle overschrijdingen. Dit is bij dergelijke projecten echter niet gebruikelijk. Maar het geeft wel aan dat de gemeente Amsterdam in een andere wereld leefde en “coûte que coûte” de Noord-Zuidlijn er door wilde drukken. Geert Dales (VVD) werkte verder met Kohler's geldbuidel en stelde blijkbaar onvoldoende kritische vragen. En hij geeft dus toe dat er bewust een krappe post onvoorzien is gebudgeteerd. De rekening wordt daardoor bij de burgers neergelegd. Want de heer Dales verliet na zijn wethouderschap de gemeente Amsterdam.

Aftreden Tjeerd Herrema was een dijkdoorbraak

Na Dales volgde wethouder Mark van der Horst (VVD). Deze schatte het risicomanagement volkomen verkeerd in. Tjeerd Herrema (PvdA) heeft getracht de puinhopen van zijn voorgangers op te ruimen. Ook al heeft hij niet foutloos opgetreden. De aanleg van de Noord-Zuidlijn werd in het vervolg in ieder geval verzekerd, maar daarmee kwam de rekening gelijk hoger te liggen. Herrema’s aftreden op 19 februari 2009 en zijn afscheidswoorden (''Niemand kan op dit moment zeggen hoeveel de lijn gaat kosten en wanneer die klaar is, hoe graag ik dat ook zou willen.'') betekenden in ieder geval een dijkdoorbraak binnen het gemeentelijk apparaat. De meeste Amsterdammers wisten dat al lang.

Zie ook:
Een terugblik op de Amsterdamse Noord-Zuidlijn
De Noord-Zuidlijn in Amsterdam en Keulen
Gemeentelijke drogredenen om de Noord-Zuidlijn aan te leggen
Kosten-batenanalyse van de Noord-Zuidlijn